ANNOUK HOMMES, ZORGCO÷RDINATOR STICHTING LANDZIJDE. LANDZIJDE IS EEN VAN DE BIJ DE FEDERATIE LANDBOUW EN ZORG AANGESLOTEN REGIONALE ORGANISATIES.

Een belangrijk doel van de diensten die de boerderijen bieden is dat deelnemers naar een zo zelfstandig mogelijke plek in de maatschappij worden begeleid.

De begeleiding is gericht op herstel, empowerment en zelfregie, participatie en versterking van het netwerk en daar waar het kan het vinden van werk.

HERSTEL

Binnen een natuurlijke en overzichtelijke 'werkomgeving' is er de gelegenheid om tot herstel te komen. Met echte werkzaamheden die er toe doen maar in het tempo waarin de deelnemer het aan kan, in een gastvrije omgeving, en met gevarieerde activiteiten ondervinden deelnemers positieve ervaringen.

EMPOWERMENT EN ZELFREGIE

Het uitvoeren van zinvolle werkzaamheden, het bemerken dat activiteiten ergens toe doen geeft zelfvertrouwen. Nieuwe vaardigheden leren maar ook het verzorgen van dieren en planten, oog krijgen voor de medemens versterkt het zelfbeeld. Het leren initiatief nemen op de boerderij in het verzorgen van de dieren en planten leidt tot zelfregie.

PARTICIPATIE EN VERSTERKING VAN HET NETWERK

Met het actief worden in de eigen omgeving en het aangaan van de sociale contacten komt het participeren in de samenleving op gang. Het netwerk van de deelnemer wordt vergroot en oude contacten kunnen worden hersteld door bijvoorbeeld familiedagen op de boerderij waar deelnemers kunnen laten zien wat ze doen.

NAAR WERK

Deelnemers aan trajecten op zorgboerderijen kunnen de stap maken van dagbesteding naar leren of leren werken om samen uit te zoeken of uitstroom naar stage of werk tot de mogelijkheden behoort. In deze fase wordt er door de zorgboerderij vaak samengewerkt met andere partijen in de keten.

Niet voor iedereen is het verkrijgen van werk een haalbare vorm van zelfstandigheid. Voor deze mensen is de boerderij de leer- en ervaringsomgeving om eigenwaarde op te bouwen, opnieuw regie of verantwoordelijkheid te durven nemen, de eigen kracht te leren kennen en gebruiken, weer durven participeren en te leren geven en nemen. Zo verkrijgen of behouden deze mensen hun zelfstandige plek in de maatschappij.

KORTE TRAJECTEN WAAR HET KAN

De zorglandbouw is een voorziening waar de focus is gericht op ontwikkeling. Met alle deelnemers wordt een plan gemaakt, doelen gesteld en de eigen kracht gemeten. Zorgboerderijen werken samen met andere partijen in de zorg- en welzijnsector en reintegratie branche om doorstroming te kunnen realiseren. Dit resulteert in trajecten op maat en kort waar het kan.

VISIE

Alle mensen zijn op hun eigen niveau in staat om met succes en naar tevredenheid mee te doen in de maatschappij. Landzijde boerderijen zijn op een unieke wijze van waarde voor die mensen die daar op enig moment ondersteuning bij nodig hebben.

HET MOTTO OP DE ZORGBOERDERIJ IS: MEEDOEN VANUIT EIGEN KRACHT.

Op de boerderij zijn mensen in staat om op hun eigen niveau een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Boerderijen staan midden in de samenleving en kunnen met de juiste begeleiding en de diversiteit aan werkzaamheden, cliŽnten ondersteuning bieden om weer te participeren in de eigen omgeving.

ZINGEVING EN EMPOWERMENT

Je gewaardeerd voelen om wie je bent. Samen met collega's meewerken aan de werkzaamheden op de boerderij, ieder naar zijn eigen capaciteit. Het hebben van zinvol werk of dagbesteding heeft een positieve invloed op de kwaliteit van leven van mensen. De werkzaamheden leren deelnemers om inzicht te krijgen in de eigen talenten. De contacten met het boerengezin en collega's vergroot het aantal sociale relaties en vormt daarmee een basis voor eigenwaarde en verdere ontwikkeling.

MEEDOEN

Mensen willen van betekenis zijn, voor zichzelf en voor anderen. Actief bezig zijn geeft mensen zingeving en een verhaal om te vertellen aan anderen. Actief bezig zijn betekent ook meer structuur in je eigen leven en een betere conditie waardoor je weer beter voor jezelf kunt zorgen. De kennis en ervaring die deelnemers opdoen op de boerderij kunnen zij weer inzetten in hun eigen leefomgeving.

PASSIE VAN BOEREN

De boer en boerin hebben passie voor hun bedrijf. Deze passie stralen zij uit op de deelnemers. De boer en boerin zijn bij uitstek ook ondernemers. Dit ondernemerschap komt goed van pas bij het aanbieden van zorgdiensten.

ZORGLANDBOUW: EEN KORTE GESCHIEDENIS
Het benutten van natuur of landbouw bij herstel van mensen is van alle tijden. We weten dat in de middeleeuwen gevangenissen, ziekenhuizen en kloosters vaak verschillende ruimten hadden die we nu als 'therapeutische buitenruimten' zouden betitelen. Ook kwam het regelmatig voor dat dorpsbewoners of familieleden met een zorgvraag meedraaiden op de boerderij van een familielid.

De afgelopen jaren is de interesse naar groen en gezondheid enorm gestegen. De gezondheidsraad heeft in 2004 een rapport uitgebracht waarin zij gekeken hebben naar de effecten van natuur op het sociaal, psychisch en lichamelijk welbevinden van mensen. Uit dit rapport blijkt dat natuur positieve effecten kan hebben op de kwaliteit van leven van mensen.

Het aantal boerenbedrijven dat landbouw combineert met zorg nam de afgelopen tien jaar flink toe. In totaal telt nederland bijna 1000 boerderijen die landbouw en zorg professioneel combineren. Zie voor noord-holland www.landzijde.nl

PROFESSIONELE ZORG

De boerderijen hebben zich verenigd in regionale samenwerkingsverbanden. Veel van deze regionale verenigingen of stichtingen hebben een awbz-erkenning. In 2010 werd op initiatief van enkele samenwerkingsverbanden de federatie landbouw en zorg opgericht. Zij vertegenwoordigt de belangen van de zorgboeren en nam de diensten over van het landelijk steunpunt landbouw & zorg dat in 1999 was opgericht en financiering ontving van de toenmalige ministeries van lnv en vws. De federatie wordt in de raad van advies vanuit de zorgsector vertegenwoordigd door zorgverzekeraars nederland, ggz, cliŽntenorganisaties en het ministerie van vws.

Ook is er veel aandacht voor het waarborgen van de kwaliteit van zorgdiensten die boerderijen aanbieden. Het kwaliteitssysteem waarmee wordt gewerkt legt veel nadruk op de mening van cliŽnten en de mate waarin het aanbod aansluit bij de vraag. Naast het kwaliteitshandboek dat wordt gehanteerd, wordt de tevredenheid van deelnemers structureel gemeten met een cliŽntentevredenheidssysteem. Dit systeem wordt door alle zorgboerderijen die aangesloten zijn bij de federatie, gehanteerd. Naast de tevredenheid wordt er in de vragenlijst specifiek gevraagd naar de bijdrage aan het herstel en de empowerment van cliŽnten.
Naast de systemen die de federatie landbouw en zorg hanteert, wordt er ook door universiteiten onafhankelijk onderzoek verricht naar de effecten van het werken en verblijf op boerderijen. Uit deze studies zijn de volgende kernkwaliteiten van boerderijen naar voren gekomen.
KERNKWALITEITEN VAN ZORGBOERDERIJEN

STRUCTUUR EN RITME

De werkzaamheden op de boerderij zorgen dat deelnemers weer een ritme opbouwen. De structuur komt op de boerderij bijna vanzelfsprekend tot stand, waar dit in een andere (zorg)setting meer gecreŽerd moet worden. Doorzettingsvermogen, motivatie en verantwoordelijkheidsgevoel groeien en deelnemers hebben een doel voor de dag.

DUIDELIJKHEID EN VEILIGHEID

De dagelijks terugkerende activiteiten op de boerderij en de rust die een landelijke omgeving uitstraalt, bieden structuur, duidelijkheid en veiligheid, die nodig zijn om positief verder te kunnen ontwikkelen. Uit onderzoek bij jongeren blijkt dat op de boerderij hun probleemgedrag afneemt.

CONTINUŌTEIT EN BEGELEIDING

De boer of boerin is altijd aanwezig. Hierdoor worden zij een vaste waarde voor de deelnemers. Door deze continuÔteit ontstaat een veilige leer en werkomgeving voor de deelnemers. Dit geldt met name voor de deelnemers die op zoek zijn naar duidelijkheid en structuur.

ROLMODEL EN ONDERNEMER

De boer en boerin zijn vaak trots op hun bedrijf. Het boerenleven is hun identiteit. Dit straalt van hen af. De boer is een vakman. Voor verschillende deelnemers kan de boer(-in) daarom dienen als rolmodel. Te denken valt aan jongeren die aan een boer gemakkelijk autoriteit toekennen. De boer is ook ondernemer en is flexibel in het aanpassen van de bedrijfsvoering op de vraag van de deelnemers.

KLEINSCHALIG EN SOCIALE GEMEENSCHAP

Voor veel mensen biedt de boerderij een veilig oefenterrein in de stap die zij maken richting de maatschappij. Het is plezierig om deel uit te maken van een gemeenschap zoals het boerengezin, de begeleiding of collega's. Ze oefenen zo met het leggen van contacten. De klussen op de boerderij stimuleren het 'wij-gevoel': samen de klus klaren. De groepen zijn vaak klein waardoor begeleiders zien dat er minder vaak 'stoer gedrag' vertoond wordt. Ouderen met dementie hebben vaak behoefte aan een vertrouwde, herkenbare omgeving met een huiselijke sfeer. Een boerderij biedt zo'n omgeving.

ZINVOL WERK EN AFLEIDING

Het werken op de boerderij helpt deelnemers hun gedachten ergens anders op te richten. Ze hebben een doel voor de dag. Mensen met psychische problemen ervaren dat zij tijdens het werken minder stil staan bij hun problemen. Het hebben van werk biedt (ex-) verslaafden de mogelijkheid om hun oude wereld achter zich te laten. Tevens zorgt het voor ontlasting van de thuisomgeving (respijtzorg). De werkzaamheden zijn gevarieerd. Deelnemers kunnen activiteiten uitproberen en nadenken over hun kwaliteiten en interesses. De werkzaamheden zijn vaak concreet en duidelijk waardoor dit aansluit bij de belevingswereld van mensen. De boerderij biedt de mogelijkheid om zowel individueel als in groepsverband binnen en buiten te werken. Leren in een andere en ťchte werkomgeving op een boerderij hoeven geen kunstmatige situaties gecreŽerd te worden om iets te leren. Mensen die vervreemden van de samenleving, kunnen op de boerderij weer opnieuw betrokken raken. De boerderij is ook een omgeving vol levensprocessen die cliŽnten inzicht kan geven in hun eigen leven. De boerderij biedt deelnemers ook een andere omgeving dan zij gewend zijn. Velen van hen komen uit de stad waar prikkels continue aanwezig zijn. Op de boerderij is er rust en ruimte om over jezelf na te denken. Nadruk op wat de cliŽnt wel kan de boer(-in) stelt over het algemeen niet het probleem van de deelnemer centraal maar kijkt vooral naar wat hij of zij op de boerderij kan betekenen. Hierdoor ontstaat er positieve aandacht. Deelnemers ervaren dat ze op de boerderij de rol van medewerker hebben en niet die van cliŽnt. Ze leren daardoor dat ze bepaalde kwaliteiten hebben en hoe deze kwaliteiten in te zetten. De waardering die de boer geeft zorgt dat het zelfvertrouwen van deelnemers groeit en zij zich welkom voelen.

MEER LEZEN?
Effecten van zorglandbouw: wetenschappelijk onderzoek naar de meerwaarde van zorgboerderijen. Dit vindt u op: www.multifunctionelelandbouw. Nl zie ook: www.landbouwzorg.nl

MARJOLEIN ELINGS WAGENINGEN UR